Nghệ nhân Phạm Đạt – Bậc thầy phục dựng dòng men rạn cổ Bát Tràng
Th3
Nghệ nhân Phạm Đạt không chỉ làm gốm, ông đang đánh thức ký ức của cả một làng nghề. Từng vết rạn trên lớp men không đơn thuần là kỹ thuật, mà là dấu ấn của thời gian, của văn hóa, của một hành trình phục hưng đầy kiên định.
Trong bài viết này, chúng tôi sẽ cùng bạn khám phá toàn bộ hành trình, kỹ thuật, giá trị và những tác phẩm đặc sắc của nghệ nhân Phạm Đạt – người đã đưa men rạn Bát Tràng trở lại vị thế xứng đáng.
Tiểu sử và hành trình đến với nghề gốm của nghệ nhân Phạm Đạt
Nghệ nhân Phạm Đạt là cháu nội của cụ Cửu Huỳnh – một huyền thoại, một bậc tiền bối đức cao trọng vọng của làng gốm Bát Tràng xưa. Chính hơi thở của đất, mùi nồng của lò nung và những câu chuyện về gốm sứ từ thuở thiếu thời đã ngấm vào máu thịt của ông. Được nuôi dưỡng trong một gia đình có nền tảng vững chắc, ông sớm nhận ra sứ mệnh của mình không chỉ là làm ra những sản phẩm gốm thông thường, mà là phải gìn giữ ngọn lửa nghề đang có nguy cơ mai một.
Mới 14 tuổi, cái tuổi mà bạn bè cùng trang lứa còn mải mê với những trò chơi con trẻ, ông đã gây kinh ngạc khi cho ra đời những tác phẩm đầu tay xuất sắc. Những đường nét chạm khắc thời điểm đó đã bộc lộ một tư duy thẩm mỹ khác biệt và sự khéo léo thiên bẩm.
Trải qua những giai đoạn thăng trầm của lịch sử, khi thị trường gốm sứ có lúc bị lấn lướt bởi các sản phẩm công nghiệp giá rẻ, ông vẫn kiên trì bám trụ. Bản lĩnh của nghệ nhân Phạm Đạt thể hiện ở việc ông không chạy theo lợi nhuận nhất thời. Ông chọn con đường khó khăn nhất: phục dựng những giá trị cổ xưa giữa lòng thời đại mới.
Quá trình hồi sinh dòng men rạn cổ Bát Tràng
Dòng men rạn là một trong những loại men độc đáo bậc nhất của Việt Nam, xuất hiện từ thế kỷ 16. Sau một thời gian dài bị thất truyền công thức chuẩn, nghệ nhân Phạm Đạt đã bắt đầu một hành trình “độc hành” để tìm lại ánh hào quang đã mất.
Nguồn nguyên liệu linh thiêng từ hồn cốt đất nước
Theo quan niệm và kinh nghiệm lâu năm của nghệ nhân Phạm Đạt, gốm sứ mang giá trị tâm linh và “có hồn” chỉ khi nguyên liệu tinh khiết và chứa linh khí. Ông đã lặn lội khắp các vùng miền để tuyển chọn:
- Đất tổ Hùng Vương (Phú Thọ): Mang ý nghĩa về cội nguồn dân tộc.
- Đất sét trắng Đông Triều: Lấy từ vùng núi thiêng Yên Tử, nơi hội tụ khí thiêng của đất trời.
- Nước phù sa sông Hồng: Dùng để nhào nặn đất, tạo nên độ dẻo mịn đặc trưng.
Thập kỷ nghiên cứu và công thức pha trộn bí truyền
Gần 10 năm là khoảng thời gian nghệ nhân Phạm Đạt dành để thử nghiệm và sai lầm. Ông không ngừng tìm tòi công thức pha trộn giữa tro trấu, tro củi quế và các loại đá khoáng tự nhiên. Mỗi lần thất bại là một bài học để ông thấu hiểu hơn về đặc tính lý hóa của từng thành phần. Kết quả là lớp men rạn của ông có màu xám ngà, xanh rêu hoặc trắng xám, với các vết rạn rõ nét, sâu và cực kỳ có hồn.
Làm chủ ngọn lửa và kỹ thuật điều khiển vết rạn
Đây là công đoạn đòi hỏi sự giao thoa giữa khoa học và trực giác. Trong lò nung với nhiệt độ lên tới 1.200°C, nghệ nhân Phạm Đạt phải canh giữ từng giờ. Chỉ cần sai lệch một chút về nhiệt độ hoặc thời gian làm nguội, toàn bộ mẻ gốm có thể hỏng sạch. Bí quyết nằm ở cách ông điều khiển các vết rạn to – nhỏ, đậm – nhạt theo ý muốn, giúp mỗi tác phẩm trở thành một bản thể duy nhất, không bao giờ có sự trùng lặp hoàn toàn.
Đặc trưng gốm sứ men rạn Phạm Đạt
Khi cầm trên tay một sản phẩm gắn mác nghệ nhân Phạm Đạt, bạn sẽ thấy một đẳng cấp hoàn toàn khác biệt so với các sản phẩm đại trà.
Kỹ thuật Men chồng men độc bản
Đây là điểm nhấn tạo nên thương hiệu của ông. Lớp men rạn cổ được kết hợp khéo léo với kỹ thuật phủ men bóng độc bản. Điều này giúp sản phẩm có độ sâu hoài cổ nhưng bề mặt vẫn bóng mượt, không bị bám bụi và cực kỳ dễ lau chùi – một sự cải tiến tuyệt vời cho nhu cầu sử dụng hiện đại.
Nghệ thuật đắp nổi tinh xảo và sống động
Quan sát các họa tiết Tứ linh (Long – Lân – Quy – Phụng) hay hoa sen trên gốm, bạn sẽ thấy chúng như đang muốn thoát ly khỏi bề mặt đất nặn. Nghệ nhân Phạm Đạt sử dụng kỹ thuật đắp nổi thủ công, từng vảy rồng, cánh hoa đều được vuốt nặn tỉ mỉ, tạo hiệu ứng 3D sống động. Khi ánh sáng chiếu vào, các khối hình tạo nên những mảng sáng tối vô cùng nghệ thuật.
Sắc màu âm bản và yếu tố phong thủy
Kỹ thuật xử lý màu sắc âm bản cực khó là minh chứng cho đôi bàn tay lão luyện của ông. Màu sắc trên gốm không đơn thuần là xanh hay xám, mà là sự chuyển màu tinh tế, tạo chiều sâu cho thị giác.
Đặc biệt, ông luôn đề cao sự cân bằng Ngũ hành (Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ) trong từng tác phẩm. Gốm của ông thường được sử dụng trong các không gian thờ tự sang trọng, giúp gia chủ thu hút vượng khí, thể hiện sự hiếu kính với tổ tiên.
Những tác phẩm tiêu biểu làm nên tên tuổi
Các tác phẩm của nghệ nhân Phạm Đạt không đơn thuần là sản phẩm gốm, mà là những tác phẩm nghệ thuật mang giá trị sưu tầm cao. Dưới bàn tay tài hoa, mỗi món đồ đều được thổi hồn để trở nên sống động:
- Bình hút lộc men rạn đắp nổi: Biểu tượng tài lộc và thịnh vượng với các họa tiết Công Đào, Thuận Buồm Xuôi Gió hay Mã Đáo Thành Công được chạm nổi 3D cực kỳ uy quyền.
- Lọ lộc bình phong thủy: Thiết kế cân bằng không gian sống, thường được trưng bày tại các phòng khách lớn hoặc sảnh đường sang trọng để trấn trạch và giữ khí.
- Bộ đồ thờ men rạn: Dòng sản phẩm chủ đạo mang tính trang nghiêm, chuẩn phong thủy, giúp không gian thờ tự của gia đình trở nên ấm cúng và linh thiêng hơn bao giờ hết.
- Các tác phẩm nghệ thuật độc bản: Những mẫu bình gốm, chóe gốm phiên bản giới hạn phục vụ trưng bày và làm quà tặng cao cấp cho các doanh nhân, chính khách.
Thành tựu và những danh hiệu cao quý
Sự tận hiến của nghệ nhân Phạm Đạt đã được ghi nhận bằng những phần thưởng xứng đáng từ các tổ chức uy tín:
- Danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú (2020): Sự công nhận cao nhất cho những đóng góp trong việc bảo tồn văn hóa.
- Cúp Bàn Tay Vàng (2014): Tôn vinh kỹ năng chế tác bậc thầy.
- Bằng khen Bộ Công Thương (2017): Ghi nhận thành tích trong phát triển công nghiệp nông thôn.
- Tham gia Festival Huế: Đưa gốm Bát Tràng giới thiệu với bạn bè quốc tế qua các kỳ lễ hội lớn.
Xem thêm: Nghệ nhân Trần Độ – Người được mệnh danh vua men gốm Việt
Phòng trưng bày và quy mô sản xuất hiện nay
Hiện nay, cơ sở sản xuất của nghệ nhân Phạm Đạt tại Bát Tràng đã được mở rộng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Tuy nhiên, quy trình kiểm soát chất lượng vẫn được ông trực tiếp giám sát. Mỗi sản phẩm trước khi xuất xưởng đều phải trải qua những tiêu chuẩn khắt khe về hình dáng, chất men và độ sắc nét của họa tiết.
Tại phòng trưng bày, khách hàng không chỉ được chiêm ngưỡng sản phẩm mà còn được nghe những câu chuyện về nghề, về cách chọn gốm sao cho hợp mệnh, hợp tuổi từ đội ngũ tư vấn am hiểu sâu sắc về văn hóa gốm sứ.
Thông Tin Liên Hệ
- Địa chỉ : 41 Trần Thái Tông, phường Tân Sơn, TP.HCM
- Email : giangnam.orina@gmail.com
- SĐT: 0911.729.839
- Website: https://giangnamorina.com/
